(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ద్రోణపర్వ - అధ్యాయ 197

॥ శ్రీః ॥
7.197. అధ్యాయః 197
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Topics
కురుసేనాహరవశ్రవణభీతేన యుధిష్ఠిరేణ పలాయితసేనాప్రతినివర్తకప్రశ్నే అర్జునేన తత్కథనపూర్వకం ద్రోణవధోపేక్షణాదాత్మోపాలంభః॥ 1 ॥
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Text

సంజయ ఉవాచ। 7-197-0x(4781)(54226)
ప్రాదుర్భూతే తతస్తస్మిన్నస్త్రే నారాయణే ప్రభో।
ప్రావాత్సపృషతో వాయురనభ్రే స్తనయిత్నుమాన్॥ 7-197-1(54227)
చచాల పృథివీ చాపి చుక్షుభే చ మహోదధిః।
ప్రతిస్రోతః ప్రవృత్తాశ్చ గంతుం తత్ర సముద్రగాః॥ 7-197-2(54228)
శిఖరాణి వ్యశీర్యంత గిరీణాం తత్ర భారత।
అపసవ్యం మృగాశ్చైవ పాండుసేనాం ప్రచక్రిరే॥ 7-197-3(54229)
తమసా తావకీర్యంత సూర్యశ్చ కలుషోఽభవత్।
సంపతంతి చ భూతాని క్రవ్యాదాని ప్రహృష్టవత్॥ 7-197-4(54230)
దేవదానవగంధర్వాస్త్రస్తాస్త్వాసన్విశాంపతే।
కథంఖథాఽభవత్తీవ్రా దృష్ట్వా తద్వ్యాకులం మహత్॥ 7-197-5(54231)
వ్యథితాః సర్వరాజానస్త్రస్తాశ్చాసన్విశాంపతే।
తద్దృష్ట్వా ఘోరరూపం వై ద్రౌణేరస్త్రం భయావహం॥ 7-197-6(54232)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 7-197-7x(4782)
నివర్తితేషు సైన్యేషు ద్రోణపుత్రేణ సంయుగే।
భృశం శోకాభితప్తేన పితుర్వధమమృష్యతా॥ 7-197-7(54233)
కురూనాపతతో దృష్ట్వా ధృష్టద్ముంనస్య రక్షణే।
కో మంత్రః పాండవేష్వాసీత్తన్మమాచక్ష్వ సంజయ॥ 7-197-8(54234)
సంజయ ఉవాచ। 7-197-9x(4783)
ప్రాగేవ విద్రుతాందృష్ట్వా ధార్తరాష్ట్రాన్యుధిష్ఠిరః।
పునశ్చ తుములం శబ్దం శ్రుత్వాఽర్జునమథాబ్రవీత్॥ 7-197-9(54235)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 7-197-10x(4784)
ఆచార్యే నిహతే ద్రోణే ధృష్టద్యుంనేన సంయుగే।
నిహతే వజ్రహస్తేన యథా వృత్రే మహాసురే॥ 7-197-10(54236)
నాశంసంతో జయం యుద్ధే దీనాత్మానో ధనంజయ।
ఆత్మత్రాణే మతిం కృత్వా ప్రాద్రవన్కురవో రణాత్॥ 7-197-11(54237)
కేచిద్వాంతై రథైస్తూర్ణం నిహతైః పాష్ణియంతృభిః।
విపతాకధ్వజచ్ఛత్రైః పార్థివాః శీర్ణకూబరైః॥ 7-197-12(54238)
భగ్ననీడైరాకులాశ్వైః ప్రారుహ్యాన్యాన్విచేతసః।
భీతాః పాదైర్హయాన్కేచిత్త్వరయంతః స్వయం రథాన్॥ 7-197-13(54239)
భగ్నాక్షయుగచక్రైశ్చ వ్యాకృష్యంత సమంతతః।
రథాన్విశీర్ణానుత్సృజ్య పద్భిః కేచిచ్చ విద్రుతాః॥ 7-197-14(54240)
హయపృష్ఠగతాశ్చాన్యే కృష్యంతేఽర్ధచ్యుతాసనాః।
గజస్కంధేషు సంస్యూతా నారాచైశ్చలితాసనాః॥ 7-197-15(54241)
శరార్తైర్విద్రుతైర్నాగైర్హృతాః కేచిద్దిశో దశ।
విశస్త్రకవచనాశ్చాన్యే వాహనేభ్యః క్షితిం గతాః॥ 7-197-16(54242)
సంఛిన్నా నేమిభిశ్చైవ మృదితాశ్చ హయద్విపైః।
క్రోశంతస్తాత పుత్రేతి పలాయంతే పరే భయాత్॥ 7-197-17(54243)
నాభిజానంతి చాన్యోన్యం కశ్మలాభిహతౌజసః।
పుత్రాన్పితౄన్సఖీన్భ్రాతౄన్సమారోప్య దృఢక్షతాన్॥ 7-197-18(54244)
జలేన క్లేదయంత్యన్యే విముచ్య కవచనాన్యపి।
`పలాయనపరాశ్చాన్యే యోధాః శతసహస్రశః'॥ 7-197-19(54245)
అవస్థాం తాదృశీం ప్రాప్య హతే ద్రోణే ద్రుతం బలం।
పునరావర్తితం కేన యది జానాసి శంస మే॥ 7-197-20(54246)
హయానాం హేషతాం శబ్దః కుంజరాణాం చ బృంహతాం।
రథనేమిస్వనైశ్చాత్ర విమిశ్రః శ్రూయతే మహాన్॥ 7-197-21(54247)
ఏతే శబ్దా భృశం తీవ్రాః ప్రవృత్తాః కురుసాగరే।
ముముర్ముహురుదీర్యంతే కంపయంత్యపి మామకాన్॥ 7-197-22(54248)
య ఏష తుములః శబ్దః శ్రూయతే రోమహర్షణః।
సేంద్రానప్యేష లోకాంస్త్రీన్గ్రసేదితి మతిర్మమ॥ 7-197-23(54249)
మన్యే వజ్రధరస్యైష నినాదో భైరవస్వనః।
ద్రోణే హతే కౌరవార్యం వ్యక్తమభ్యేతి వాసవః॥ 7-197-24(54250)
ప్రహృష్టరోమకూపాః స్మః సంవిగ్నరథకుంజరాః।
ధనంజయ గురుం శ్రుత్వా తత్ర నాదం సుభీషణం॥ 7-197-25(54251)
క ఏష కౌరవాందీర్ణానవస్థాప్య మహారథః।
నివర్తయతి యుద్ధార్థం మృధే దేవేశ్వరో యథా॥ 7-197-26(54252)
అర్జున ఉవాచ। 7-197-27x(4785)
ఉద్యంయాత్మానముగ్రాయ కర్మణే వీర్యమాస్థితాః।
ధమంతి కౌరవాః శంఖాన్యస్య వీర్యం సమాశ్రితాః॥ 7-197-27(54253)
యత్ర తే సంశయో రాజన్న్యస్తశస్త్రే గురౌ హతే।
ధార్తరాష్ట్రానవస్థాప్య క ఏష నదతీతి హి॥ 7-197-28(54254)
హీమంతం తం మహాబాహుం మత్తద్విరదగామినం।
`ఇంద్రవిష్ముసమం వీర్యే కోపేఽంతకమివ స్థితం॥ 7-197-29(54255)
బృహస్పతిసమం బుద్ధ్యా నీతిమంతం మహారథం'।
ఆఖ్యాస్యాంయుగ్రకర్మాణం కురూణామభయంకరం॥ 7-197-30(54256)
యస్మింజాతే దదౌ ద్రోణో గవాం దశశతం ధనం।
బ్రాహ్మణేభ్యో మహార్హేభ్యః సోఽశ్వత్థామైష గర్జతి॥ 7-197-31(54257)
జాతమాత్రేణ వీరేణ యేనోచ్చైః శ్రవసా యథా।
హేషతా కంపితా భూమిర్లోకాశ్చ సకలాస్త్రయః॥ 7-197-32(54258)
తచ్ఛ్రుత్వాంతర్హితం భూతం నామ తస్యాకరోత్తదా।
అశ్వత్థామేతి సోఽద్యైష శూరో నదతి పాండవ॥ 7-197-33(54259)
యో హ్యనాథ ఇవాక్రంయ పార్షతేన హతస్తథా।
కర్మణా సునృశంసేన తస్య నాథో వ్యవస్థితః॥ 7-197-34(54260)
గురుం మే యత్ర పాంచాల్యః కేశపక్షే పరామృశత్।
తన్న జాతుం క్షమేద్ద్రౌణిర్జానన్పౌరుషమాత్మనః॥
`స హి తేనైవ నః సర్వాన్క్షపయేదితి మే మతిః'॥ 7-197-35(54261)
ఉపచీర్ణో గురుర్మిథ్యా భవతా రాజ్యకారణాత్।
ధర్మజ్ఞేన సతా నామ సోఽధర్మః సుమహాన్కృతః॥ 7-197-36(54262)
చిరం స్థాస్యతి చాకీర్తిస్త్రైలోక్యే సచరాచరే।
రామే వాలివధాద్యద్వదేవం ద్రోణే నిపాతితే॥ 7-197-37(54263)
సర్వధర్మోపపన్నోఽయం స మే శిష్యశ్చ పాండవః।
నాయం వక్ష్యతి మిథ్యేతి ప్రత్యయం కృతవాంస్త్వయి॥ 7-197-38(54264)
స సత్యకంచుకం నామ ప్రవిష్టేన తతోఽనృతం।
ఆచార్య ఉక్తో భవతా హతః కుంజర ఇత్యుత॥ 7-197-39(54265)
తతః శస్త్రం సముత్సృజ్య నిర్మమో గతచేతనః।
ఆసీత్సువిహ్వలో రాజన్యథా దృష్టస్త్వయా విభుః॥ 7-197-40(54266)
స తు శోకసమావిష్టో విముఖః పుత్రవత్సలః।
శాశ్వతం ధర్మముత్సృజ్య గురుః శిష్యేణ ఘాతితః॥ 7-197-41(54267)
న్యస్తశస్త్రమధర్మేణ ఘాతయిత్వా గురుం భవాన్।
రక్షత్విదానీం సామాత్యో యది శక్తోసి పార్షతం॥ 7-197-42(54268)
గ్రస్తమాచార్య పుత్రేణ క్రుద్ధేన హతబంధునా।
సర్వే వయం పరిత్రాతుం న శక్ష్యామోఽద్య పార్షతం॥ 7-197-43(54269)
సౌహార్దం సర్వభూతేషు యః కరోత్యతిమానుషః।
సోఽద్య కేశగ్రహం శ్రుత్వా పితుర్ధక్ష్యతి నో రణే॥ 7-197-44(54270)
విక్రోశమానే హి మయి భృశమాచార్యగృద్విని।
అపాకీర్య స్వయం ధర్మం శిప్యేణ నిహతో గురుః॥ 7-197-45(54271)
యదా గతం వయో భూయః శిష్టమల్పతరం చ నః।
తస్యేదానీం విరోధోఽయమధర్మోఽయం కృతో మహాన్॥ 7-197-46(54272)
పితేవ నిత్యం సౌహార్దాత్పితేవ హి చ ధర్మతః।
సోఽల్పకాలస్య రాజ్యస్య కారమాద్వాతితో గురుః॥ 7-197-47(54273)
ధృతరాష్ట్రేణ భీష్మాయ ద్రోణాయ చ విశాంపతే।
విసృష్టా పృథివీ సర్వా సహ పుత్రైశ్చ తత్పరైః॥ 7-197-48(54274)
సంప్రాప్య తాదృశీం వృత్తిం సత్కృతః సతతం పరైః।
అబ్రవీత్సతతం పుత్రాన్మామేవాభ్యధికం గురుః॥ 7-197-49(54275)
అవేక్షమాణస్త్వాం మాం చ న్యస్తాస్త్రశ్చాహవే హతః।
న త్వేనం యుధ్యమానం వై హన్యాదపి శతక్రతుః॥ 7-197-50(54276)
తస్యాచార్యస్య వృద్ధస్య ద్రోహో నిత్యోపకారిణః।
కృతో హ్యనార్యైరస్మాభీర రాజ్యార్థే లుబ్ధబుద్ధిభిః॥ 7-197-51(54277)
అహో బత మహత్పాపం కృతం కర్మ సుదారుణం।
యద్రాజ్యసుఖలోభేన ద్రోణోఽయం సాధుఘాతితః॥ 7-197-52(54278)
పుత్రాన్భ్రాతౄన్పితౄందారాంజీవితం చైవ వాసవిః।
త్యజేత్సర్వం మమ ప్రేంణా జానాత్యేవం హి మే గురుః॥ 7-197-53(54279)
స మయా రాజ్యకామేన హన్యమానో హ్యుపేక్షితః।
తస్మాదర్వాక్శిరా రాజన్ప్రాప్తోఽస్మి నరకం ప్రభో॥ 7-197-54(54280)
బ్రాహ్మణం వృద్ధమాచార్యం న్యస్తశస్త్రం మహామునిం।
ఘాతయిత్వాఽద్య రాజ్యార్థే మృతం శ్రేయో న జీవితం॥ ॥ 7-197-55(54281)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ద్రోణపర్వణి నారాయణాస్త్రమోక్షపర్వణి పంచదశదివసయుద్ధే సప్తనవత్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 197 ॥

Mahabharata - Drona Parva - Chapter Footnotes

5-197-1 సపృషతః సజలబిందుః। అనభ్రే అప్రావృషికాలే॥
5-197-5 కథంకథా కథం కర్తవ్యం కథం కర్తవ్యమిత్యేవంశబ్దః॥
5-197-8 రక్షణే మంత్రః క ఆసీదితి సంబంధః॥
5-197-30 వ్యాఘ్రాస్యముగ్రకర్మాణమితి ఝ.పాఠః॥
5-197-31 యస్మిన్నితి దశశతామేత్యనేన సర్వగోధనం దదావితి జ్ఞేయం।
అన్యథా ఏకధేన్వర్థం ద్రుపదం ప్రతి ద్రోణగమనస్యాసంభవః।
యద్వా భావినీం సంపదమభిలక్ష్యైతద్దానం ద్రష్టవ్యం। పుత్రోత్పత్తికాలే తస్య నిర్ధనత్వోక్తేః॥
5-197-39 సత్యకంజుకం సత్యాభాసమనృతం॥
5-197-53 వాసవిరర్జునః॥
5-197-197 సప్తనవత్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.